Έργα με πέπλο αδιαφάνειας στο υπ. Μετανάστευσης

Επιμέλεια: Κώστας Ζαφειρόπουλος -efsyn

    Αποκαλύψεις σε έρευνα του Solomon και ερωτήματα για τα απόρρητα κονδύλια του υπουργείου Μετανάστευσης που αφορούν την επιτήρηση των προσφύγων ● Προκύπτει, μεταξύ άλλων, παραβίαση του Κανονισμού της Ε.Ε. για την προστασία των προσωπικών δεδομένων (GDPR) με… κονδύλια της Ε.Ε.

    Έργα αξίας 20 εκατομμυρίων ευρώ για την εγκατάσταση δύο εξαιρετικά αμφιλεγόμενων συστημάτων επιτήρησης πληθυσμού στα κέντρα φιλοξενίας προσφύγων δρομολογήθηκαν και σε μεγάλο βαθμό υλοποιήθηκαν επί 1,5 χρόνο χωρίς την αναγκαία εποπτεία Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων και χωρίς τη διενέργεια Μελέτης Εκτίμησης Αντικτύπου για τα Προσωπικά Δεδομένα, παραβιάζοντας όρους του κανονισμού της Ε.Ε. για την προστασία των δεδομένων και την ιδιωτικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό, μεταξύ άλλων, αποκαλύπτει έρευνα του Solomon (Μαλιχούδης, Παπαγγελή, Φωτιάδης), η οποία είχε αφετηρία μία «κατά λάθος» ανάρτηση δαπάνης του υπουργείου Μετανάστευσης στα τέλη της περασμένης χρονιάς, που έμεινε στη Διαύγεια λιγότερο από πέντε ώρες και εξαφανίστηκε και η οποία προκαλεί κρίσιμα ερωτήματα για το πώς διαχειρίζεται το υπουργείο απόρρητα κονδύλια, στα οποία πάντως συμμετέχει και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

    Όπως αποκαλύπτεται, στις 29 Δεκεμβρίου 2021 και ώρα 11.50 αναρτάται στη Διαύγεια εντολή πληρωμής ύψους 24.304 ευρώ από τη Διεύθυνση Οικονομικής Διαχείρισης του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου προς την «BYTE ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ», μια εταιρεία που, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της, δραστηριοποιείται «στην ολοκλήρωση συστημάτων, στην ανάπτυξη εφαρμογών λογισμικού, στην ενοποίηση ετερογενών τεχνολογιών και τη δικτύωση». Η εντολή φέρει αριθμό πρωτοκόλλου ΑΠΟΡ-113.

    Η ανάρτηση ανακλήθηκε από τη Διαύγεια μερικές ώρες αργότερα, στις 16.19. Η σχετική αναφορά για την ανάκληση αναφέρει ως λόγο το απόρρητο της δαπάνης. Επρόκειτο, όπως αποδεικνύεται, για δαπάνη που αφορούσε το σύστημα «Υπερίων» για τον έλεγχο εισόδου-εξόδου του πληθυσμού που διαμένει στους προσφυγικούς καταυλισμούς, το οποίο κάνει χρήση βιομετρικών και βιογραφικών δεδομένων. Το «Υπερίων» έχει χαρακτηριστεί «απόρρητο έργο» ήδη από τον Μάρτιο 2020, «για την προστασία ουσιωδών συμφερόντων της ασφάλειας της χώρας».

    Το πρόγραμμα «Υπερίων» στις 10 Δεκεμβρίου 2021 εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πριν προκύψει η δυνατότητα ένταξής του στο Ταμείο Ανάκαμψης, το έργο είχε ενταχθεί και στο Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF), με σχετική Συμφωνία Επιδότησης Δράσης τον Ιούλιο του 2020. Ενώ στην περίπτωση του ISF η χρηματοδότηση του έργου προβλέπεται σε 6.162.044 ευρώ και η συνεισφορά της Ένωσης αντιστοιχεί στο 75%, δηλαδή σε 4.621.533 ευρώ, η κάλυψη της συγχρηματοδότησης δαπανών με ευρωπαϊκούς πόρους διευρύνεται κατά την ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης, μπορώντας εν δυνάμει να καλύψει το σύνολο του προϋπολογισμού του έργου, ύψους 11.979.055 ευρώ. Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν αποκλείει τη χρηματοδότηση απόρρητων προγραμμάτων, αφήνοντας το θέμα ανοιχτό στην ερμηνεία των κρατών-μελών. Σύμφωνα με τρεις διαφορετικές πηγές, μέχρι σήμερα δεν υπήρξε ενημέρωση της Βουλής από το υπουργείο Μετανάστευσης σχετικά με τη διαχείριση των απόρρητων κονδυλίων.

    Η ανάκληση της ανάρτησης εντολής πληρωμής με επίκληση του απορρήτου σε συνδυασμό με την επίκληση λόγων «ασφάλειας της χώρας» στο ΦΕΚ χαρακτηρισμού του «Υπερίων» αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αυτή να διέπεται από το καθεστώς της ειδικής πίστωσης για τα απόρρητα κονδύλια του υπουργείου Μετανάστευσης. Το υπουργείο δεν αποκρίθηκε στα εύλογα ερωτήματα του Solomon, επιλέγοντας να διατηρήσει ένα ύποπτο πέπλο αδιαφάνειας γύρω από την υπόθεση.

    Σημειώνεται πως τον Σεπτέμβριο του 2021 ο υπουργός Μετανάστευσης εγκαινίασε το Νέο Κέντρο Διαχείρισης Συμβάντων. Σε αυτό το Κέντρο απολήγει και το έτερο ψηφιακό σύστημα, το επονομαζόμενο «Κένταυρος», που αφορά την ηλεκτρονική επιτήρηση όλων των δομών προσφύγων, με χρήση καμερών, drones και αλγορίθμων ανάλυσης συμπεριφοράς.

    Το σύστημα «Κένταυρος» μαζί με το σύστημα «Υπερίων» ξεκίνησαν να εφαρμόζονται πιλοτικά στη Σάμο, προκαλώντας μεγάλη ανησυχία και αντιδράσεις σε πρόσφυγες, εργαζόμενους στις δομές και ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

    Προσωπικά δεδομένα

    «Το σύστημα “Κένταυρος” πλαισιώνεται από τη χρήση ιδιαίτερα παρεμβατικών τεχνολογιών για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων καθώς και άλλων δικαιωμάτων, όπως αλγόριθμοι ανάλυσης συμπεριφοράς και κίνησης, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και κλειστό κύκλωμα καμερών παρακολούθησης. Υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο η εγκατάσταση των συστημάτων ΥΠΕΡΙΩΝ και ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ να παραβιάζει τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων και τις διατάξεις του Ν. 4624/2019», επισήμαινε έγκαιρα η οργάνωση Ηomo Digitalis («Αυτοματοποίηση και Επιτήρηση στην Ευρώπη-Φρούριο, Τα ψηφιακά τείχη της Ευρώπης-Φρούριο», έρευνα ΜIIR). Η έρευνα του Solomon το αποδεικνύει.

    Υπενθυμίζεται πως οι οργανώσεις Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, HIAS Ελλάδος και Homo Digitalis και η λέκτορας του Queen Mary University of London, δρ Νιόβη Βάβουλα, κατέθεσαν ενώπιον της ελληνικής Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) στις 18.2.2022 αίτημα για την άσκηση των εξουσιών έρευνας και την έκδοση σχετικής Γνωμοδότησης επί της προμήθειας και εγκατάστασης των συστημάτων «Κένταυρος» και «Υπερίων». Την Τετάρτη 2 Μαρτίου 2022, η Αρχή ξεκίνησε να ερευνά το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου για τα δύο επίμαχα συστήματα.